Turkse TV vermoordt John Lennon opnieuw

Bestaat er meer onschuldig liedje dan 'Imagine' van John Lennon? Lennon componeerde de melodie met de eenvoud van een kinderliedje. Het moest universeel meezingbaar worden. Ook de tekst is ontwapenend, het naïeve ver voorbij. Met opzet op die manier geschreven.

Plaats zo'n liedje in de context van de sluitingsceremonie van de Olympische Spelen, en het wint nog aan kracht. Noem me gerust een watje, maar zo'n stadion vol jonge mensen die verbroederen over rassen, standen, landen en religies heen, dat is toch wat de Verenigde Naties proberen te zijn?

Toen 'Imagine' in het Olympische Stadion in Londen zondagavond door de luidsprekers klonk, vertaalde commentator Cüneyt Kiran van de Turkse publieke omroep TRT de tekst woord voor woord. Het was duidelijk dat hij van een blad aflas, tot hij plots een stilte liet vallen. De passage ' ('imagine ... and no religion too') werd de Turkse tv-kijkers onthouden. Nadien ging de vertaling gewoon verder.

Wat leren we hier uit? Ofwel vestigde Cüneyt Kiran het Olympische record toiletbezoek, ofwel meende hij dat het Turkse volk moest beschermen tegen de idee dat een wereld zonder religie mogelijk zou zijn. Feit is dat hij 'Imagine' saboteerde, de onschuld van het liedje ontmantelde, en Lennon in de spreekwoordelijke zin opnieuw vermoordde.

Ik wed dat Cüneyt Kiran vooral aan zijn carrière dacht, en aan zijn familie. Voor je het weet word je hier afgeschilderd als iemand die de publieke mores ondermijnt. Vraag het maar eens aan de duizenden mensen die opgesloten werden op beschuldiging van terrorisme. Een boek lezen, een spandoek maken, een concert bezoeken, een artikel schrijven, een bepaald kledingstuk dragen, een mening hebben is soms al voldoende om maandenlang zonder proces vast te zitten. En plaatste de premier vorige week journalisten en terroristen niet op 1 lijn met zijn uitspraak dat de pen even verwoestend kan zijn als een granaat?

De meest pertinente vraag van al is natuurlijk of zo'n tv-commentator die aan zelfcensuur doet geen exponent is van de greep van de islam op het publieke leven in Turkije anno 2012? Sommigen spreken van 'gematigde islam', maar volgens Tayip Erdogan bestaat er maar 1 islam.

PS: Cüneyt Kiran heeft op zijn Facebook-pagina ook een foto van Atatürk geplaatst. Hij wedt dus op twee paarden.

Winners en losers in Turkije

En hop, met het ontslag van columnist Serdar Akinan bij de krant Aksam werd vandaag alweer een pen het zwijgen opgelegd. Een leproos erbij.

Wie als journalist in Turkije een carrièreplanning wil uittekenen, moet flexibel zijn.

Iemand die ik tot mijn vriendenkring reken, is dat als geen ander. Zij koos ervoor om een tv-persoonlijkheid te worden, en zetelt haast dagelijks in debatten. Daarin neemt ze steevast standpunten in die de kijkers moet overtuigen dat Turkije in goede handen is, alsof het land evolueert naar een volwaardige democratie. Ik weet uit eerste hand dat dit niet persé de meningen zijn die ze privé verdedigt.

Dat heeft haar geen windeieren gelegd. Op drie jaar tijd verhuisde ze van een studentikoos optrekje in het centrum naar een luxe-flat met zicht op de Bosporus en vervolgens naar een yali, een villa aan het water. Ze heeft ook al een chauffeur.

Mijn vriendin hoeft zich tenminste geen zorgen te maken of ze aan het eind van de maand haar salaris krijgt. De meeste Turkse journalisten weten wat het is om maanden droog te staan.

In de jaren 2005-2007 - toen het met Turkije nog de goede kant op leek te gaan - werd ik geregeld uitgenodigd op de tv-zender Kanaltürk om deel te nemen aan een praatprogramma. Na verloop van tijd maakte ik er vrienden, die me vertelden dat ze soms maandenlang geen loon ontvingen.

Dat alles veranderde toen Kanaltürk werd opgekocht door een zakengroep die ideologisch aanleunde bij de regering. Van de ene dag op de andere werd een zender met een kemalistisch profiel een eentje van de politieke islam.

Dat een hele tv-zender in 1 klap van ideologische koers verandert mag geen verbazing wekken in Turkije. Een aantal van de bekendste senior writers staan ervoor bekend tijdens hun loopbaan verschillende malen van kamp te zijn gewisseld. Ik zou ook liever aan de rand van een zwembad zitten dan in de gevangenis.

Diens brood men eet, diens woord men spreekt 
Het eerste wat de nieuwe eigenaars van Kanaltürk deden, was het personeel bijeen roepen. 1 voor 1 werden de personeelsleden uitgenodigd om uit handen van de nieuwe baas een omslag met geld en in het geval van de dames zelfs een goudstukje te ontvangen. Ik heb me laten vertellen dat sommigen de hand zoenden van de wilde weldoener en die tegen hun voorhoofd drukten, een teken van groot respect in Turkije.

In vergelijking met mijn vriendin en met die senioren is Yüksel Aytug (zie foto) een amateur. Maar zijn carrière ziet er veelbelovend uit. Eerder deze week publiceerde hij een column in de krant Sabah waarin hij vrouwen ongeschikt verklaarde om deel te nemen aan de Olympische Spelen. Uiteraard haalde hij het moederschap erbij, volgens hem incompatibel met topsport. Aytug speculeert erop dat de invalshoek 'vrouw aan de haard' zijn positie als columnist veilig stelt in het steeds conservatiever wordende klimaat in de Turkse pers.

Ik hoop dat Tia Hellebaut (2 kinderen) hem straks op zijn nummer zet.  Eerder deed de Amerikaanse comedienne Jenna Marbles dat al. In een hilarisch filmpje op You Tube maakt ze brandhout van Yüksel 'pony tail' Aytug. Wat een loser.

Selah Sue: in Turkije kinderen niet toegelaten

Na het alcoholverbod dat vorig weekend het Efes Pilsen One Love Festival trof, stond ook het concert van Sharon Jones op dinsdagavond in Santralistanbul droog. Dat was een concert in het kader van het Istanbul Jazz Festival, een organisatie me wel eens uitnodigt om te DJ'en. Ik heb er dus goede contacten, en toen ik de organisatie dinsdagavond polste naar de drooglegging, kon ik de teleurstelling van de gezichten aflezen. Ook een prestigieuze organisatie als I.K.S.V. moet zich ondertussen afvragen hoe verder te werken in een klimaat van censuur en verbod.

De gewraakte concerten vonden plaats op het terrein van Santralistanbul, een voormalige steenkoolcentrale werd omgebouwd tot een Museum voor Hedendaagse Kunst annex Museum voor Energie. Het omringende industriële erfgoed werd fraai gerestaureerd tot brasserieën en restaurants, en op de site bevindt zich ook een kampus van een universiteit. Stuk voor stuk privé-initiatief, maar Istanbul pakt er wel graag mee uit om zich van haar post-moderne kant te laten zien.

Santralistanbul steekt als groene oase vol culturele activiteiten schril af tegen de omliggende wijken, waar ooit de arbeiders woonden die in en rond de industriezone van de Gouden Hoorn werkten.

Het hele complex had expliciet de bedoeling om cultuur te brengen naar mensen die er anders niet of moeilijk mee in contact komen, en de op het terrein aanwezige Bilgi Universiteit maakt er trouwens een punt van zich in achterstandswijken te vestigen.

Ik herinner me de scepsis van een vriendin met wie ik ooit een concert op de site bezocht. Zij turfde de omliggende wijken en omschreef Santralistanbul zonder verpinken als een 'eiland in een oceaan van achterlijkheid'. Sprekender nog was het antwoord van de studente die kluste als gids in de musea op het terrein. Volgens haar was de belangstelling van de buurtbewoners nihil.

Stank voor dank, noem ik dat. De negatieve bijdrage van buurtbewoners aan Santralistanbul is typisch voor de manier waarop ze in het leven staan. Stijf van verbodsbesef, in een schrijnende letargie omdat het hiernamaals toch veel belangrijker is, maar wel altijd klaar om te moraliseren.

Maar blijkbaar vindt de Turkse regering toch dat ze haar haar beleid op dat segment van de samenleving moet enten, ten koste van anderen. Dat voorspelt niet veel goeds voor de toekomst.

Noot: Eén van de artiesten op het festival was de Leuvense Selah Sue. Die trad eerder dit jaar ook al op in Istanbul, in een club. Ik weet van minstens 1 Belgische familie in Istanbul wiens dochters van 14 en 17 naar het concert wilden gaan, maar tot hun stomme verbazing niet mochten omdat in de club alcolhol geserveerd wordt. Selah Sue, kinderen niet toegelaten... Als je dat in Vlaanderen in een middelbare school vertelt, dan komt de klas niet bij van het lachen. Als ze het al geloven.
Noot 2: Selah Sue is geboren in 1989 en heeft dus geluk. Het scheelt een haartje of ze zou te jong zijn om in Turkije op haar eigen concerten toegelaten worden.

De politieke islam komt op kruissnelheid in Turkije

'Geçmis olsun' is een standaard Turkse uitdrukking die gebruikt wordt om duidelijk te maken dat je hoopt dat iets snel voorbij zal gaan. Vrij vertaald: 'Moge het verleden tijd worden'.

Je kan de uitdrukking gebruiken voor allerlei dingen. Iemand die ziek is, problemen heeft, of zelfs bij het condoleren van iemand die rouwt om een overledene. Het is in die context dat ik 'Geçmis olsun' hier gebruik: moge de islamo-fascistische kramp waarin Turkije vandaag  beland is, gauw voorbij gaan.

Het recentste slachtoffer daarvan was het Efes Pilsen One Love Festival. Het festival, dat al 11 jaar probleemloos plaats vindt, is genoemd naar een biermerk. Dat leidde vorig jaar al tot het invoeren van een leeftijdslimiet voor bezoekers (eerst 24 jaar, later teruggebracht tot min. 18 jaar), en dit jaar kwamen daar nog wat pesterijen bovenop.

De dagen voor de start kregen de organisatoren de ene intimidatie na de andere te verduren.

Eerst was er een desinformatie-campagne die bezoekers op het verkeerde been zette. Het festival was zogezegd verplaatst, weg van Santralistanbul. Niets van aan. Maar de klap op de vuurpijl was dat de organisatie een half uur (!) voor de start te horen kreeg dat er geen alcohol mocht geserveerd worden. Hetzelfde voor de 2 restaurants op de site (Tamirane en Otto), die met hun nevenactiviteiten een verrijking zijn voor het culturele landschap in Istanbul. Hun peperdure alcohol-licentie was plotseling niets meer waard.

De beslissing werd genomen na een schoolvoorbeeld van wat ze in het Turks 'mahalle baskisi' noemen.  Dat is een vorm van burenprotest van mensen die vinden dat je gedrag niet beantwoord aan bepaalde normen en waarden. Een campagne via sociale media had de buurtbewoners wijs gemaakt dat het festival een bierfestival was, dat jongeren zou aanzetten tot drinken.

In 2008 schreef de prominente socioloog Dr. Prof. Serif Mardin over 'mahalle baskisi' een boek. Volgens hem is de druk van de gemeenschap in Turkije sowieso heel concreet, en wordt gedrag al heel gauw als afwijkend gepercipieerd. Maar volgens hem heeft dit niet rechtstreeks iets te maken met de AKP. De huidige regering kapitaliseert wel op die gevoelens, resulterend in een steeds conservatiever klimaat in Turkije.  Een negatief opbod, geënt de twee assen die de Turkse samenleving kenmerken: religie (islam) en nationalisme.

Als het zo voort gaat in Turkije, dan is het slechts aftellen naar het moment dat het licht uitgaat. De vrije pers is sowieso al quasi monddood gemaakt, nergens worden meer websites afgesloten, het onderwijs moet er volgens de woorden van de premier op aansturen vooral een 'religieuze generatie' te kweken, de cultuursector plooit aan een pijlsnel tempo op zichzelf terug in de hoop te overleven en de AKP overweegt het begrip 'publieke moraal' in de nieuwe grondwet* te laten inschrijven.

My 2 cents: het Westen staat een nieuwe exodus te wachten van Turken die niet langer het gevoel hebben dat ze erbij horen in hun eigen land. De politieke islam komt na 10 jaar op kruissnelheid in Turkije.

* niet dat die nieuwe grondwet er zal komen, want daar is overleg tussen verschillende partijen voor nodig.

Verzuurde groeten uit Cunda

Ik schijn een grote aantrekkingskracht uit te oefenen op wat ik zure, verbitterde, gedesillusioneerde Turkse dames van middelbare leeftijd zou willen noemen. Vooral op vakantie speelt dat me parten.

Vorige week was ik doortocht in Cunda, bij Ayvallik. Cunda is, net als Cesme, Alaçati, Kemer, Assos, Gökçeada, Karaburun, Seferhisar, Bodrum, ... een toevluchtsoord voor dames op rust die de grootsteden (en vaak ook hun man) ontvlucht zijn, en zich voor de rest van hun leven willen omringen met boeken en katten.

Qua profiel kan je ze omschrijven als eeuwige Cumhuriyet kizlari, voorbeeldige dochters van Atatürk die hun actieve leven lang in de veronderstelling leefden dat ze Turkije mee op weg hadden gezet naar de moderniteit.

Maar dan wel hun versie van moderniteit. Ze hebben heimwee naar de tijd dat zij aan zet waren, dat zij het waren die naar hartelust minderheden en andersdenkenden konden discrimineren. Want draai of keer zoals je het wil, het moderniseringsproject van de kemalisten ging ten koste van vrije meningsuiting en democratie. Hun 'goede oude tijd' is die van een repressieve staat, van militaire coups en een personencultus die zijn gelijke alleen maar had in streng communistische landen.

Des te groter is hun teleurstelling nu. Als ze uit het venster van hun smaakvol ingerichte zomerhuis kijken, 's ochtends de krant opslaan of 's avonds de televisie aanzetten, zien ze een Turkije waarin een regimewissel heeft plaats gevonden. De politieke islam is aan zet, en dat laat zich steeds meer gevoelen in het publieke leven. Al zullen ze het nooit toegeven, het nieuwe regime gebruikt net dezelfde technieken als het vorige.

En als er dan een vakantiërende Europese journalist langs komt die via gemeenschappelijke kennissen geïntroduceerd wordt, komen alle frustraties, bitterheid, desillusies er in 1 gulp uit. Steeds weer hoor ik dezelfde beschuldigingen: het Westen (lees: Amerika en Israel, maar vooral toch Europa) is er alleen maar op uit om Turkije te verdelen, het steunt terroristen, het heeft de AK-partij aan de macht gebracht, verzint genocides om Turkije te pesten, enzovoort. Geen spoor van zelfkritiek. Alles is de schuld van een ander.

Op de één of andere manier word ik steeds aangesproken alsof ik het Westen vertegenwoordig. In het begin probeerde ik wel eens weerwerk te bieden tegen de emmer s***t die ik over me heen gekieperd kreeg. 'Misschien is Turkije in het verleden (en ook nu) wat te gul geweest met het definiëren van andersdenkenden als terroristen?' 

Tegenwoordig laat ik ook achterwege. Die dames zijn niet meer te redden.

Met vuur spelen

Wat houdt meer risico in; 

- in de huidige omstandigheden een oud model straaljager richting Syrische grens sturen voor een kat en muis-spel?

of 

- een SMS naar een Turkse vader sturen met het bericht dat zijn ongetrouwde dochter zwanger is? 

Want je zou denken dat ze het er om doen, daar in Ankara. De Minister van Volksgezondheid Akdag zit met een uitgestreken gezicht op televisie te beweren dat het beperken van de mogelijkheid tot abortus bedoeld is om illegale abortussen in achterafkamers te vermijden. Daarmee draait hij natuurlijk de rollen om. Het beleid dat er zit aan te komen, zal een probleem creëren waar er nu geen probleem is, zeggen mensen uit de zorgsector. 

Het Ministerie van Volksgezondheid stelt een verregaand systeem van registratie en opvolging van zwangerschappen voorop. Zwangerschapstests moeten voortaan door de labo's aan het ministerie gemeld worden, inclusief de gegevens van de persoon in kwestie. Volgens de krant Habertürk ontving de vader van een ongetrouwde jonge vrouw recent een SMS van het ministerie met de boodschap dat zijn dochter zwanger is. Proficiat!

In een conservatieve cultuur als de Turkse, met twee verschillende woorden en invullingen van het begrip 'eer' naargelang het om vrouwen (namus) of mannen (seref) gaat, is dat vragen om problemen.

Een zwangerschap, zo schrijft Nicole Pope in Today's Zaman, is in eerste instantie een privé-zaak. En Nicole heeft overschot van gelijk als ze stelt dat de Turkse regering vrouwen niet als individuen maar als aanhangsels van het mannelijke deel van de bevolking ziet. De track record van Turkije in het algemeen als het gaat over gender equality is sowieso bedroevenswaardig, en met het huidige beleid gaat het crescendo bergaf. 

Een vriendin van me, werkzaam in de kunstensector, twitterde vandaag: 'Het is erg vermoeiend en zwaar om te leven in een geografie waar je constant het gevoel hebt dat je eigenlijk 'een derde persoon' bent'. 

Wie heb ik aan de lijn, hallo hallo?

Gisteren had ik het voorrecht het avondmaal te delen met een wijze, oude man, een wereldreiziger, met heel wat kilometers op de teller in landen waar veel mensen geen voet durven zetten.

De man in kwestie is ook een auteur, en in die hoedanigheid werkt hij sinds een aantal jaren voor PEN International. Dat is een organisatie die wereldwijd literatuur promoot, en dus logisch ook de vrijheid van meningsuiting.

Hij gaf een schrijnend voorbeeld van hoe journalisten tegenwoordig moeten werken in het Turkije van Tayip Erdogan.  Een Turkse krant had met hem een afspraak gemaakt voor een interview, en tot zijn verbazing vroeg de journaliste om hem al wandelend te mogen interviewen, niet in het cafeetje waar ze elkaar troffen.

Eenmaal aan de wandel vertelde de journaliste in kwestie dat ze liever niet sprak in een omgeving waar ze kon afgeluisterd worden, en ze voegde er aan toe dat Turkse journalisten hun GSM enkel gebruiken voor privé-gesprekken. En dat doen ze niet omdat ze hun baas niet op kosten willen jagen.

Overigens had onze PEN-vriend zijn vaste telefoonlijn in Istanbul ook al opgezegd nadat hij een keer tot zijn eigen grote verbazing zichzelf aan de lijn had toen hij de hoorn afnam. Hij hoorde zichzelf een eerder gespreksfragment herhalen.

Ertegrul Kürkçü, parlementslid van de BDP, verspreidde vandaag een hallucinant rapport over de stijging van het aantal gevangenen in Turkije sinds de AK-partij aan de macht is: de bevolking groeide met 250%, het aantal gevangenen met 4.2%.

Of was het andersom?